Tờ Giấy Mỏng Của Quan Thái Luân
Ba kể về ông Thái Luân, quan triều Hán, người trộn vỏ cây, vải rách và lưới cũ với nước để làm ra những tờ giấy mỏng nhẹ, rồi dâng lên hoàng đế.
Phần trong ô màu là gợi ý giọng đọc dành cho ba mẹ khi kể cho bé.
Dịu dàng, kể chuyện Con vẽ tranh xong rồi, Ba cất tờ giấy vào ngăn kéo cho con nhé. Tờ giấy mỏng nhẹ này có một câu chuyện thật hay đấy. Đêm nay Ba kể con nghe chuyện về một vị quan tên là Thái Luân, ở Trung Quốc, cách đây gần hai nghìn năm.
Chậm rãi Ngày ấy, người ta viết chữ lên những thanh tre, hoặc lên tấm lụa. Thanh tre thì nặng, một cuốn sách có khi phải chất đầy cả xe. Còn lụa thì rất đắt. Vậy nên người ta cần một thứ nhẹ hơn, rẻ hơn để viết chữ lên.
Tò mò Người ta kể rằng ông Thái Luân đã thử với những thứ mà ai cũng thấy bỏ đi: vỏ cây dâu, một ít sợi gai, vải rách và cả lưới đánh cá cũ. Ông ngâm chúng với nước, rồi giã thật nhuyễn cho thành một thứ bột nhão.
Hồi hộp Tiếp theo, bột nhão ấy được đổ lên một tấm vải thưa. Nước chảy xuống, chỉ còn lại một lớp sợi mỏng dính trên mặt vải. Người ta đem phơi cho khô. Rồi lớp sợi ấy bong ra thành một tờ giấy phẳng, nhẹ, có thể viết chữ lên được.
Êm đềm, lắng dần Năm 105, ông Thái Luân dâng cách làm giấy lên hoàng đế Hán Hòa Đế. Sử sách ghi lại rằng nhà vua rất hài lòng. Từ đó, giấy được làm ngày một nhiều, và những lá thư, những cuốn sách trở nên nhẹ nhàng hơn xưa. Mỗi tờ giấy ấy nhẹ tênh, cuộn lại gọn gàng, chẳng cần cả một chiếc xe để chở như những thanh tre ngày trước.
Thì thầm ru ngủ Tờ giấy trong ngăn kéo của con nằm yên, nhẹ như một chiếc lá khô. Nó từng là vỏ cây, là vải cũ, là lưới cá, rồi hóa thành chỗ cho con vẽ những giấc mơ. Con nhắm mắt lại nhé, ngủ thật ngon, mai con lại vẽ tiếp…
Lời thì thầm chúc ngủ ngon
“Tờ giấy mỏng nằm yên trong ngăn kéo, con cũng nằm yên nhé. Ngủ ngon con.”
Điều thú vị cho bé
Giấy đã có ở Trung Quốc từ trước thời ông Thái Luân, khoảng thế kỷ 2 hoặc 3 trước Công nguyên. Ông Thái Luân được nhớ đến vì đã cải tiến cách làm giấy và dâng lên hoàng đế.
Nguồn tư liệu & ghi chú biên soạn
Cai Lun (Thái Luân), Hậu Hán thư (qua Wikipedia và EBSCO Research Starters) · Triều Đông Hán (năm 105)
Truyện thuật lại theo sử sách, không có nhân vật hư cấu và không thêm lời nói cho nhân vật lịch sử. Chi tiết giản lược cho trẻ nhỏ: sử sách ghi ông dùng vỏ cây dâu, tre, gai, vải rách, lưới cũ; năm 105 dâng cho Hán Hòa Đế và được ban thưởng. Giấy thô sơ đã có từ trước, nên ông là người cải tiến cách làm chứ không phải người đầu tiên làm ra giấy. Công thức chính xác của ông không còn được biết rõ.