Cậu Bé Lưỡng Hà Và Chiếc Bánh Xe Đầu Tiên
Hơn năm nghìn năm trước, cậu bé con nhà thợ gốm ngắm chiếc bàn xoay của cha, và nghĩ ra cách làm cho việc chở nặng nhẹ nhàng hơn.
Phần trong ô màu là gợi ý giọng đọc dành cho ba mẹ khi kể cho bé.
Tò mò, kể chuyện Xe đạp, ô tô, xe buýt, chiếc nào cũng có bánh xe tròn, con nhỉ? Nhưng ngày xưa, con người chưa hề có bánh xe đâu. Đêm nay Ba kể con nghe một câu chuyện tưởng tượng về chiếc bánh xe đầu tiên nhé. Chuyện xảy ra hơn năm nghìn năm trước, ở vùng đất Lưỡng Hà, nằm giữa hai con sông lớn. Ở đó có một cậu bé tên là Nin, con của một bác thợ gốm.
Chăm chú, nhẹ nhàng Ngày nào Nin cũng ngồi xem cha làm việc. Cha đặt một cục đất sét lên chiếc bàn xoay tròn bằng gỗ, rồi quay bàn thật đều. Bàn xoay vù vù, cục đất dưới tay cha biến thành chiếc bát, chiếc bình tròn trịa. Nin thích nhất lúc chiếc bàn xoay mãi, xoay mãi không dừng.
Vất vả, băn khoăn Một hôm, làng cần chở những bao lúa thật nặng ra bờ sông. Mọi người phải đặt bao lên một tấm ván rồi kéo lê trên đất. Tấm ván cứ cạ xuống đất, nặng ơi là nặng, ai cũng mệt nhoài. Nin đứng nhìn, rồi lại quay sang nhìn chiếc bàn xoay của cha đang quay tròn. Nin chợt nghĩ: nếu tấm ván có những chiếc đĩa tròn biết lăn ở dưới thì sao nhỉ?
Hào hứng, sáng tạo Nin chạy đi kể với cha. Hai cha con cưa một thân gỗ thành hai khoanh tròn dày, đục lỗ ở giữa, rồi xỏ một thanh gỗ dài qua làm trục. Họ gắn trục vào dưới tấm ván. Nin đặt một bao lúa lên, đẩy thử. Tấm ván lăn đi nhẹ tênh! Cả làng chạy ra xem, ai cũng trầm trồ.
Êm đềm, lắng dần Chiều hôm ấy, những bao lúa được chở ra bờ sông nhanh hơn bao giờ hết. Khi mặt trời lặn xuống sau dòng sông, Nin ngồi bên chiếc xe gỗ nhỏ, khẽ xoay xoay chiếc bánh. Bánh xe quay chầm chậm, chầm chậm, rồi dừng lại. Nin ngáp một cái thật dài.
Thì thầm ru ngủ Đó là một câu chuyện tưởng tượng, vì không ai biết chính xác người đầu tiên làm ra bánh xe là ai. Nhưng chắc chắn người ấy cũng tò mò như Nin, và như con. Giờ thì chiếc bánh xe đã dừng quay, con cũng nằm yên nhé, nhắm mắt lại, và ngủ thật ngon…
Lời thì thầm chúc ngủ ngon
“Tò mò và chịu nghĩ, con sẽ tìm ra những điều thật hay. Ngủ ngon nhé, nhà phát minh nhỏ của Ba.”
Điều thú vị cho bé
Chiếc bánh xe bằng gỗ cổ nhất từng tìm thấy có tuổi khoảng 5.150 năm, được đào lên ở đầm lầy gần thành phố Ljubljana (Slovenia). Còn bàn xoay gốm thì có từ trước cả bánh xe!
Nguồn tư liệu & ghi chú biên soạn
Smithsonian Magazine: A Brief History of the Wheel; bánh xe đầm lầy Ljubljana · Thời cổ đại (khoảng 3.500 năm TCN)
Truyện tưởng tượng (cậu bé Nin là nhân vật hư cấu). Chi tiết có thật: bánh xe xuất hiện khoảng 5.500 năm trước ở vùng Lưỡng Hà và quanh đó, còn bàn xoay gốm có từ trước.