Chiếc Kim Nhỏ Chỉ Hướng Của Thầy Thẩm Quát

Lịch Sử Loài Người · 5–7 tuổi · khoảng 5 phút đọc

Khoảng năm 1088, học giả Thẩm Quát ghi lại trong sách cách làm một chiếc kim chỉ hướng bằng đá nam châm và sợi tơ, mở đường cho la bàn.

Phần trong ô màu là gợi ý giọng đọc dành cho ba mẹ khi kể cho bé.

Dịu dàng, kể chuyện Đêm nay Ba kể con nghe về chiếc kim nhỏ luôn biết đâu là hướng nam, hướng bắc, dù trời tối hay biển rộng. Chuyện bắt đầu ở nước Trung Hoa, cách đây khoảng chín trăm năm, với một học giả tên là Thẩm Quát.

Tò mò Thầy Thẩm Quát là người thích tìm hiểu về mọi thứ: sao trời, đất đá, cây cỏ. Ông viết những điều mình biết vào một cuốn sách tên là Mộng Khê Bút Đàm, vào khoảng năm 1088. Trong đó có một trang kể về đá nam châm, thứ đá biết hút sắt.

Chậm rãi Ông ghi lại rằng nếu lấy một chiếc kim, xoa đầu kim vào đá nam châm, thì kim cũng có từ tính. Ông viết rằng có thể treo kim bằng một sợi tơ, dán chút sáp ở giữa thân kim. Treo như vậy, kim sẽ quay vòng vòng, rồi dừng lại, chỉ về hướng nam hoặc hướng bắc.

Thích thú Con thử nghĩ xem, chiếc kim nhỏ xíu đung đưa trên sợi tơ mỏng, không cần ai chỉ, vẫn tự tìm ra phương hướng. Theo các sách sử, thầy Thẩm Quát còn nhận ra kim chỉ không đúng hẳn hướng nam bắc, mà hơi lệch một chút. Thầy cũng viết điều đó vào sách.

Lắng dần Sau thầy, người ta dùng cách này để làm la bàn. Một cuốn sách khác viết khoảng năm 1111 đến 1117 là sách đầu tiên còn lại ghi việc dùng la bàn để đi biển. Những người đi thuyền nhìn kim, và biết mình đang hướng về đâu giữa biển cả mênh mông.

Thì thầm ru ngủ Đêm nay, chiếc kim nhỏ treo trên sợi tơ đang lặng lẽ chỉ về phía xa, như người bạn trung thành trong bóng tối. Biển đã yên, thuyền đã nghỉ, gió chỉ khẽ thở. Con cũng nhắm mắt lại, để giấc ngủ dẫn con về một nơi thật yên bình nhé…

Lời thì thầm chúc ngủ ngon

“Chiếc kim nhỏ chỉ đường trong đêm, giấc ngủ cũng dẫn con về nơi bình yên. Ngủ ngon nhé con.”

Điều thú vị cho bé

Ông Thẩm Quát mô tả cách treo kim nam châm bằng sợi tơ có dán sáp ở giữa, và còn ghi nhận kim hơi lệch so với hướng nam bắc thật.

Nguồn tư liệu & ghi chú biên soạn

Mộng Khê Bút Đàm (khoảng 1088) qua History of Information, Schools' Observatory, AAAS và Wikipedia · Thế kỷ 11 (khoảng năm 1088), nhà Tống, Trung Hoa

Dữ kiện có trong tư liệu: Thẩm Quát viết sách khoảng năm 1088, mô tả kim xoa đá nam châm treo bằng sợi tơ và sáp, và ghi nhận độ lệch. Các nguồn mô tả kim chỉ nam hoặc bắc không hoàn toàn thống nhất nên truyện nói chung chung. Truyện không bịa hành động hay lời nói cho Thẩm Quát ngoài việc ông ghi chép trong sách.

Nghe truyện này với giọng đọc và âm thanh ru ngủ

Mở truyện trong ứng dụng để nghe giọng đọc tiếng Việt, bật tiếng mưa, sóng biển, hẹn giờ tắt và tự đổi cách xưng hô “ba / mẹ / ông / bà” theo gia đình bạn.

Nghe truyện miễn phí