Những Con Chữ Có Dấu Từ Phương Xa

Lịch Sử Việt Nam & Bác Hồ · Từ 8 tuổi · khoảng 5 phút đọc

Nhiều thầy tu phương Tây đã dùng chữ cái La-tinh ghi lại tiếng Việt, và năm 1651 ở Rô-ma có một cuốn từ điển Việt - Bồ - La ra đời.

Phần trong ô màu là gợi ý giọng đọc dành cho ba mẹ khi kể cho bé.

Ấm áp, kể chuyện Đêm nay Ba kể con nghe chuyện chữ Quốc ngữ, thứ chữ con đang dùng để đọc truyện này đó. Con thử đọc một dãy: ma, má, mà, mả, mã, mạ. Chỉ cần thêm một dấu nhỏ, từ nào cũng khác nghĩa. Tiếng Việt có sáu thanh, và chữ Quốc ngữ ghi lại được tất cả.

Chậm rãi, tò mò Chuyện bắt đầu cách đây hơn bốn trăm năm. Hồi đó có những thầy tu người Bồ Đào Nha đến nước ta. Họ muốn học tiếng Việt, nhưng chữ Hán và chữ Nôm thì khó với họ. Vì vậy họ lấy chữ cái La-tinh, thứ chữ họ vẫn dùng, để ghi lại âm thanh của tiếng Việt.

Thong thả, trầm ấm Họ lắng nghe người Việt nói rất kỹ. Vị nào cũng ghi chép, sửa đi sửa lại. Các nhà nghiên cứu cho biết nhiều người cùng góp sức, như Francisco de Pina, Gaspar do Amaral, António Barbosa. Họ ghép chữ cái theo cách người Bồ Đào Nha đọc, như chữ nh trong từ nhà.

Hào hứng, nhẹ nhàng Sau đó có một thầy tu tên là Alexandre de Rhodes, người Pháp. Năm 1651, ở thành Rô-ma, thầy cho in một cuốn từ điển Việt - Bồ - La. Trong sách ấy, thầy dùng nhiều thành quả của những người đi trước. Vì vậy, nói chữ Quốc ngữ là của riêng một người thì chưa đúng đâu con.

Ấm áp, lắng dần Lúc đầu, thứ chữ ấy chủ yếu dùng trong cộng đồng thầy tu và giáo dân. Phải rất lâu sau đó, chữ Quốc ngữ mới dần dần được nhiều người Việt học và dùng. Ngày nay, các bạn nhỏ như con học đánh vần chữ ấy từ lúc mới biết cầm bút.

Thì thầm ru ngủ Con có thấy không, mỗi dấu trên chữ giống một điệu hát nhỏ. Dấu huyền như sợi tóc mềm buông xuống, dấu sắc như làn gió thoảng lên, dấu nặng như một giọt sương rơi. Mình đọc từng thanh một nhé: ngang, huyền, sắc, hỏi, ngã, nặng. Nghe như điệu ru chậm rãi… ngủ ngon con.

Lời thì thầm chúc ngủ ngon

“Sáu thanh nhẹ nhàng như sáu điệu ru, con nghe rồi ngủ thật ngon nhé.”

Điều thú vị cho bé

Tiếng Việt có sáu thanh, và một cuốn từ điển Việt - Bồ - La in năm 1651 ở Rô-ma là tư liệu quan trọng về chữ Quốc ngữ thời kỳ đầu.

Nguồn tư liệu & ghi chú biên soạn

Từ điển Việt - Bồ - La (Rô-ma, 1651); Wikipedia: Francisco de Pina; HEL Journal (2017) · Thế kỷ 17

Truyện không có nhân vật hư cấu và không đặt lời nói. Nguồn cho thấy nhiều thầy tu Bồ Đào Nha cùng góp sức (Pina, Amaral, Barbosa) và Alexandre de Rhodes hoàn thiện, in từ điển năm 1651; nên truyện tránh nói 'Rhodes là người sáng tạo ra chữ Quốc ngữ'. Câu về việc chữ Quốc ngữ lúc đầu chủ yếu dùng trong giới thầy tu và phổ biến dần về sau là tóm lược chung. Phụ huynh có thể bỏ qua phần tên nếu bé còn nhỏ.

Nghe truyện này với giọng đọc và âm thanh ru ngủ

Mở truyện trong ứng dụng để nghe giọng đọc tiếng Việt, bật tiếng mưa, sóng biển, hẹn giờ tắt và tự đổi cách xưng hô “ba / mẹ / ông / bà” theo gia đình bạn.

Nghe truyện miễn phí