Ngôi Sao Khách Xuất Hiện Năm 1054
Một sáng mùa hạ năm 1054, cậu học trò Phúc trong cục thiên văn đời Tống thấy một ngôi sao lạ xuất hiện ở phía đông. Sau gần hai năm, nó mới mờ dần đi.
Phần trong ô màu là gợi ý giọng đọc dành cho ba mẹ khi kể cho bé.
Chậm rãi, kể chuyện Đêm nay Ba kể con nghe chuyện một buổi sáng mùa hạ năm 1054, ở kinh thành Trung Hoa thời nhà Tống. Cậu Phúc là học trò trong cục thiên văn của triều đình, được giao trực quan sát bầu trời từ sớm. Cậu thức dậy trước khi gà gáy, mắt còn ngái ngủ, cầm bút lông và quyển sổ ghi chép mỏng.
Hồi hộp Trời còn tối, Phúc nhìn về phía đông, nơi bầu trời bắt đầu hửng sáng. Bỗng cậu thấy một ngôi sao lạ, sáng hơn hẳn các sao quanh nó. Cậu dụi mắt, nghĩ mình nhìn nhầm, nhưng ngôi sao vẫn ở đó, rực rỡ bên cạnh ánh bình minh.
Kể chậm Trước đó chưa ai ghi lại một ngôi sao như vậy. Phúc chạy đi gọi thầy. Các thầy kiểm tra vị trí và xác nhận nó nằm gần chòm sao có tên Thiên Quan. Đây là một ngôi sao khách, cái tên dùng để gọi những ngôi sao mới xuất hiện bất ngờ trên trời.
Chậm lại Ngôi sao khách ấy không chỉ hiện lên trong vài đêm. Người ta còn thấy nó trên trời ban ngày trong khoảng hai mươi ba ngày, dù ánh nắng rất mạnh. Mỗi sáng, Phúc đứng ngoài sân, ngước lên và ghi thêm một dòng vào sổ.
Ấm áp, lắng dần Ngôi sao khách mờ dần rồi biến mất sau gần hai năm. Các ghi chép của những người như Phúc vẫn được giữ trong sử sách. Mãi đến năm 1921, các nhà thiên văn mới nối được những ghi chép ấy với một đám khí rực rỡ trên bầu trời, nay gọi là Tinh vân Con Cua.
Thì thầm ru ngủ Con ơi, có những ngôi sao không phải lúc nào cũng ở yên một chỗ. Có lúc chúng bừng sáng rồi lặng đi rất lâu. Đêm nay, con cũng để bầu trời yên tĩnh ôm lấy giấc ngủ, như cậu Phúc cất sổ về và đi nghỉ. Ngủ ngon nhé.
Lời thì thầm chúc ngủ ngon
“Nếu một ngôi sao lạ sáng lên trên đầu con, con muốn đặt cho nó cái tên gì?”
Điều thú vị cho bé
Sao khách năm 1054 là một vụ nổ siêu tân tinh, và đám khí còn lại ngày nay là Tinh vân Con Cua.
Nguồn tư liệu & ghi chú biên soạn
EarthSky: A supernova explodes (ghi chép sao khách năm 1054); tư liệu về thiên văn đời Tống · Năm 1054 (nhà Tống); nối với Tinh vân Con Cua năm 1921
Cậu Phúc là nhân vật tưởng tượng, đặt trong bối cảnh ghi chép thiên văn có thật của triều Tống. Các nguồn ghi số ngày nhìn thấy và độ sáng khác nhau nên truyện chỉ nói khoảng.