Đồng Hồ Sinh Học Trong Não Của Tú
Tú nằm xem điện thoại tới khuya và dậy muộn. Ông giải thích đồng hồ sinh học trong não và vì sao ánh sáng làm con khó ngủ.
Phần trong ô màu là gợi ý giọng đọc dành cho ba mẹ khi kể cho bé.
Kể chuyện, nhỏ nhẹ Đêm nay Ba kể con nghe chuyện bạn Tú nhé. Tú mười tuổi, tối nào cũng hứa đi ngủ sớm, nhưng hôm nay Tú nằm xem điện thoại tới khuya. Ánh sáng màn hình xanh lạnh, Tú cứ lướt mãi, lướt mãi, đến khi mắt nặng trĩu mới chịu tắt đi.
Thân mật Sáng hôm sau, Tú dậy muộn hơn mọi ngày, người uể oải. Ông thấy vậy liền hỏi: sao con dậy chậm thế? Tú lẩm bẩm: con cũng không hiểu, rõ ràng con đã nằm yên rất lâu. Ông vỗ vai Tú, bảo: lại đây, ông kể con nghe về đồng hồ trong người mình.
Ấm áp, giải thích Ông kể: trong não có một nhóm tế bào nhỏ nằm ở vùng gọi là dưới đồi, hoạt động như một đồng hồ sinh học, chạy theo chu kỳ gần hai mươi bốn giờ. Mắt nhận ánh sáng rồi báo về đồng hồ này. Khi trời tối, đồng hồ bảo tuyến tùng tiết ra chất melatonin, làm con buồn ngủ hơn. Khi trời sáng, nó nhắc cơ thể thức dậy.
Hồi hộp, vui vẻ Tú hỏi: vậy ánh sáng điện thoại làm đồng hồ bị nhầm à? Ông gật đầu: đúng rồi, ánh sáng từ màn hình giống ánh sáng ban ngày, khiến đồng hồ tưởng trời chưa tối hẳn. Melatonin vì thế đến chậm hơn, nên con khó buồn ngủ. Tú nghĩ ngợi, rồi bật cười: thảo nào đêm qua con cứ mở mắt hoài!
Êm đềm, lắng dần Tối nay, Tú đặt điện thoại xuống bàn, để xa giường. Ông tắt đèn phòng, chỉ để ngọn đèn vàng nhỏ ở góc. Căn phòng yên ắng, chỉ còn tiếng quạt quay chậm và tiếng lật trang sách từ phòng bên.
Thì thầm ru ngủ Đồng hồ trong đầu con đang đếm từng giờ, nhắc cơ thể rằng đã đến lúc nghỉ ngơi. Nhờ ánh đèn vàng dịu và căn phòng tối, chất melatonin đang lặng lẽ tiết ra cho con. Con cứ nằm xuống, thả lỏng từng ngón tay, để đồng hồ dẫn đường về giấc ngủ nhé… ngủ ngon nào con.
Lời thì thầm chúc ngủ ngon
“Đồng hồ trong đầu con đã nhắc đến giờ nghỉ, con thả lỏng và ngủ ngon nhé.”
Điều thú vị cho bé
Khi đi máy bay qua nhiều múi giờ, đồng hồ sinh học có thể lệch vài ngày mới trở lại bình thường.
Nguồn tư liệu & ghi chú biên soạn
Lee và cộng sự (2009), Current Biology: Circadian timing of REM sleep is coupled to an oscillator within the dorsomedial suprachiasmatic nucleus · Khoa học cơ thể người
Truyện mô tả đồng hồ sinh học (nhân trên giao thoa vùng dưới đồi), chu kỳ gần 24 giờ và tác dụng của ánh sáng lên melatonin. Các chi tiết được làm đơn giản để phù hợp với trẻ, nên không đi sâu vào cơ chế phân tử.